Er is een fout opgetreden in dit gadget

maandag 25 juli 2016

Xanten, we komen eraan!

Door: Alexander van de Bunt, adviseur archeologie bij Landschap Erfgoed Utrecht

Tijd om in te stappen!
Meer dan een week geleden, namelijk op maandag 11 juli gingen we met een groot deel van de vrijwilligers van de ArcheoHotspot Utrecht op reis naar het Romeinse park in Xanten. Deze stad werd ook wel in de Romeinse volksmond ‘Colonia Ulpia Traiana’ genoemd. In dit park is aan de hand van de wegen, bomen, gebouwen en de ommuring de Romeinse stad gereconstrueerd. Daarnaast wordt er jaarlijks opgegraven en bouwen ze de oorspronkelijke gebouwen als reconstructie weer terug. Op deze plek heeft niet alleen in de loop van de 2e eeuw een hele grote Romeinse stad gestaan maar is ook een groot deel van de Bataafse opstand (69-70 n. Chr.) uitgevochten (Het Romeinse fort van toen lag niet op dezelfde plek als de latere stad). Niet alleen een heel leuk uitje maar ook super leerzaam! In dit blog verhaal neem ik jullie mee op onze reis.

Anne Kos en Charlotte Hartong op hun best.
Op maandag ochtend rond 8:45 vertrokken we met de bus van Park Lepelenburg, Utrecht. Toen hadden we nog een hele rit voor de boeg staan van meer dan 90 minuten naar Xanten in Duitsland. Natuurlijk vloog deze tijd zo voorbij door alle gezelligheid en kwamen we uiteindelijk aan bij het Romeinse Park. Eenmaal aangekomen in het park baande we ons een weg naar de Herberg, het was tijd voor een goede kop koffie en thee.

De gids verteld super fascinerende verhalen over de oude Romeinse stad.
Rond een uur of 11 werden we verwelkomd door twee gidsen die ons een tour gaven door het park. Zij namen ons mee in de Romeinse geschiedenis van twee duizend jaar geleden en hoe hoe het was om in deze tijd te leven. Je kon bijna het Oude Xanten proeven en zien aan de hand van hun mooie verhalen. Zo kregen we een goed beeld hoe mensen aten, baden, woonde, met hygiëne omgingen en natuurlijk brood en spelen. Het badhuis was bij uitstek niet alleen de plek om jezelf op te frissen maar ook om mensen te ontmoeten en goede deals te sluiten. In het amfitheater bevochten gladiatoren elkaar niet tot de dood erop volgde, wat overigens veelte duur was maar waar ook mensen berecht werden en vrouwen ook het strijdtoneel betraden.

De Romeinse tempel van Colonia Ulpia Traiana.
Vanaf 12 uur kreeg iedereen alle mogelijkheid om het park op eigen gelegenheid te verkennen. Dus hoe kan het anders, op naar de tempel (met gereconstrueerde geschilderde decoratie) en natuurlijk het moderne museum (wat toen met de meest geavanceerde technieken is gebouwd die ze 10 jaar geleden voor handen hadden). Wat dit museum zo bijzonder maakt is dat het over de opgegraven ruïnes van het oude thermencomplex is gebouwd. Vanuit het museum en de stalen steigers kan je het thermencomplex van alle kanten bezichtigen en krijg je een goede impressie hoe zo’n gebouw in elkaar zat en vooral hoe groot het moet zijn geweest.

Een reconstructie van een hypocaustum, verwarmde vloer
Daarnaast kent het museum een prachtige collectie die niet alleen het militaire verleden van de Romeinen beslaat maar ook hoe het nou was om te leven in zo’n Romeinse stad. Zo waren er mooie reconstructies van hoe het schilderwerk er uit zag op de gebouwen en de sculpturen (wat nog vrij recentelijk is ontdekt). Ook de grafstenen van buiten de stad in die tijd gaven een goed beeld van wat voor soort volk in de stad leefde en op welke manieren deze mensen werden gememoreerd, variërend van een hele gerespecteerde curriculum vitae als militair, tot een levensverhaal of een ludieke leus. Later in de tentoonstelling deden de Franken hun intrede en komt dan toch de Romeinse tijd tot een einde en belandden we in de Vroege Middeleeuwen.

Het Romeinse museum van Xanten.
Om een uur of 3 was het tijd om terug te keren naar de herberg en te proosten op deze mooie dag met een biertje in de hand. Hier kon iedereen nog na kletsen over alles wat ze hadden gezien en beleefd. Daarna was het helaas tijd om weer huiswaarts te keren. Maar volgens mij gaan een aantal mensen zeker nog een keer terug om het hele park van top tot teen te bekijken. Tegen 6 uur kwamen we weer aan in Utrecht en was het tijd om afscheid van elkaar te nemen. We kijken terug op een mooie excursie en iedereen die mee is geweest hopelijk ook. Hopelijk wordt de volgende excursie minstens zo gaaf.

Groetjes uit Xanten!









maandag 18 juli 2016

Doe mee aan Graaf!!

Door: Alexander van de Bunt, adviseur archeologie bij Landschap Erfgoed Utrecht

Sinds deze week hebben we een nieuwe activiteit, genaamd ‘Graaf!!’ in de Oude Hortus van het Universiteitsmuseum Utrecht. Deze activiteit is vanuit het Universiteitsmuseum ontwikkeld door Kristel Brennand en Noor de Wilde de Ligny, zij hebben hard gewerkt aan het zoeken van objecten en het opzetten van de bakken. Hier kan je als een echte archeoloog graven naar het verleden en gebruik je dezelfde methodieken als bij een opgraving. Daarnaast blijft het voorlopig nog heel mooi zomer weer en kunnen de troffels weer uit de kast worden gehaald. In de Hortus zijn elke dag jonge archeoloogjes te vinden die met ‘Graaf!!’ aan de slag gaan.
Grondsporen demonstratie.
Hoe is ‘Graaf!!’ opgezet? Voor deze activiteit hebben we twee bakken gebouwd, namelijk één van de Romeinse tijd en één van de Nieuwe Tijd. In de bakken zit aardewerk, metaalvondsten en botmateriaal uit de correspondeerde periode waarna kinderen kunnen gaan zoeken. Eenmaal iets gevonden begint het echte werk. Om erachter te komen wat je hebt gevonden zijn twee determinatiebladen gemaakt. Met deze bladen kunnen kinderen onderzoeken wat ze hebben gevonden en kunnen ze het juiste antwoord met uitleg vinden op de determinatietafel.
Aan de gang met de metaaldetector.
Maar bij graven naar vondsten hebben we het niet gelaten. Op de bodem van de graafbakken zijn structuren gemaakt uit de Romeinse tijd en Nieuwe Tijd die te vinden zijn in de provincie Utrecht. Zo kan je op de bodem van de Romeinse bak de kiezels vinden van de oude Romeinse weg en een stuk van een (nagemaakte) tegelvloer van een principia. In de Nieuwe tijd kom je meer in het stadskern onderzoek van Utrecht met geglazuurd aardewerk, Delfts blauw, kapotte beelden, bouwmateriaal en nog veel meer. Op deze manier voorzien de graafbakken niet alleen in het vinden van leuke vondsten maar ook de context waarin je deze vondsten kan vinden.

Trotste vinder van een pijpenkop met stempels.
Op de Live dag van zondag 10 juli werd ‘Graaf!!’ voorzien van extra activiteiten. Zo kon je hier een demonstratie krijgen van ‘hoe herken ik archeologische grondsporen in Nederland’ of kon je ervaren hoe het is om met een metaaldetector te zoeken. Metaaldetectie trekt altijd keer op keer heel veel aandacht en er valt natuurlijk veel over te leren, namelijk hoe kan je verschillende metalen onderscheiden, hoe graaf je je vondst op wanneer je een goed signaal hebt en nog veel meer.
Deze kleine archeoloog gaat tot op het bot.
Wil je ook keer graven als een echte archeoloog? ‘Graaf!!’ is van 10 tot 24 juli in de Oude Hortus van het Universiteitsmuseum Utrecht.
Wie diep genoeg graaft vindt de oude vloer van de principia.



dinsdag 7 juni 2016

Het ArcheoLAB Utrecht is altijd in beweging

 Door: Alexander van de Bunt, adviseur archeologie bij Landschap Erfgoed Utrecht
 
Het ArcheoLAB heeft sinds de opening veel bezoekers aangetrokken en is vanwege het succes verlengd. Maar wat is er precies te doen?

Kinderen helpen mee bij het restaureren tijdens de culturele zondag.
Het ArcheoLAB in het Universiteitmuseum Utrecht is ruim vier maanden open en heeft inmiddels meer dan 5000 bezoekers getrokken. Het Lab is altijd in beweging en elke dag is anders. Zo ontdekken vrijwilligers telkens nieuwe dingen aan het materiaal waaraan wordt gewerkt. Daarnaast waren er verschillende activiteiten waar bezoekers aan mee konden doen, zoals Dendrochonologisch onderzoek of een heuse opleiding tot Legionair in het Romeinse leger.

Sinds kort staat een nieuwe kast in het ArcheoLAb met de meest recent gerestaureerde vondsten door vrijwilligers.
In het LAB
In het ArcheoLAB zijn elke dag vrijwilligers bezig met het sorteren, tekenen of restaureren van het archeologische materiaal. In de eerste weken werd hard gewerkt aan het Romeinse materiaal van Werkhoven en Wijk bij Duurstede, waarna de vondsten uit de Nieuwe Tijd van Leeuwensteyn Utrecht volgden. Dit leverde een kast vol bij elkaar gepuzzelde schalen en vazen op. Tijdens de meivakantie kwam het materiaal van de Romeinse tijd speciaal terug voor de Romeinenweek van 29 april tot 9 mei. Bezoekers kunnen elke dag  meehelpen en ontdekken dat er veel meer informatie over het verleden te halen valt dan men in eerste instantie denkt.

Soms is archeologie puzzelen voor gevorderden, dat begint soms al heel klein.
 Van alles te beleven
Voor het publiek zijn er elke keer weer nieuwe dingen te beleven die een ander verhaal vertellen over de archeologie. In de archeologie wordt gebruik maakt van verschillende methoden en technieken en die tonen we ook graag in het ArcheoLAB. Zo konden bezoekers met Dendrochronoloog Marieke van Dinteren, Dendrochronologisch onderzoek uitvoeren, dit is een methode waarmee houten voorwerpen uit het verleden gedateerd kunnen worden. Door naar de diktes van de jaarringen te kijken en te tellen, is te achterhalen hoe oud het desbetreffende stuk hout is. Op zondag 9 mei konden kinderen in de hortus een opleiding volgen tot legionair in het Romeinse leger. Hier kregen ze van acteur en archeoloog Joerie van Sister uitleg over de wapens, vechttechnieken en leerden ze hoe je marcheert als Romeinse soldaat.

Meldpunt Archeologie
Bezoekers die zelf een archeologische vondst hebben en daar meer over willen weten, kunnen dagelijks langskomen in het ArcheoLAB. Hier vertellen vrijwilligers en specialisten graag meer over wat er gevonden is. Wanneer de vondst uit de provincie Utrecht komt kan het zomaar zijn dat het bijdraagt aan archeologisch onderzoek in Nederland. Zo zijn er al verschillende bijzondere vondsten binnengekomen in het ArcheoLAB zoals een mooie Vikinggesp en een insectenfibula uit de tijd van de volksverhuizingen.
Een bijzondere tremisse uit de vroege middeleeuwen - Remmerden 2013, foto door Arend Pol.

maandag 4 april 2016

Het tekenen van vuurstenen artefacten

Door Maaike de Greef, vrijwilliger ArcheoHotspot Utrecht

Op 21 maart was de eerste vuursteen teken cursus voor alle vrijwilligers van de ArcheoHotspots. Tijdens deze cursus werd er door archeoloog Yannick Razcynski-Henk uitleg gegeven over wat vuursteen is en hoe je het moet tekenen, waarna alle vrijwilligers de rest van de middag de tijd kregen om zelf vuursteen te tekenen. Wat nog niet zo makkelijk is als het lijkt, volgens Maaike de Greef: “Als je ervaring hebt met teken, waardoor je denkt dat doe ik wel even, denk dan nog maar een keer!
Het is een zeer interessante onderneming waarvoor je wel wat geduld moet hebben.
Je bent zeer technisch aan het werk en gaat aan de slag met de fijne details die er op vuursteen te vinden zijn. Je hebt verschillende technieken om bepaalde structuur duidelijk te maken.
Maar je leert zeker goed te kijken naar het object en de opbouw van de verschillende lagen die er vanaf zijn gehaald.

Al bij al, een leuke en leerzame onderneming om te doen.
Voor iedereen die is geïnteresseerd in archeologische onderneming en vooral voor vuursteen is dit zeker aan te raden! Iedereen bedankt, het was een leuke dag!”



dinsdag 15 maart 2016

ArcheoHotspot Utrecht een groot succes



 Door: Alexander van de Bunt, adviseur archeologie bij Landschap Erfgoed Utrecht

Hoe word ik een archeoloog?
Het is alweer een aardige tijd geleden sinds mijn laatste blogbericht. De ArcheoHotspot Utrecht is nu ruim 6 weken open en wat is er toch veel gebeurd in de afgelopen weken. Een mooi moment om terug te blikken. In de maand februari is het ArcheoLAB in het Universiteitsmuseum bezocht door meer dan 2300 bezoekers! Een prachtig resultaat om mee te beginnen.

Kinderen luisteren aandachtig naar het verhaal van Lieke Noord.
De vrijwilligers gingen vanaf 31 januari al druk aan de slag met het nieuwe materiaal, namelijk scherven uit de Romeinse tijd. Het Romeinse aardewerk moest geordend worden, gedetermineerd en geïnventariseerd worden. In het ArcheoLAB kom je als vrijwilliger snel erachter dat je alle soorten aardewerk goed kan herkennen door te kijken naar het baksel, kleur, grofheid, fijnheid, rand, wand, bodem, enzovoorts. Wanneer museumbezoekers binnen komen dagen we ze graag uit om ditzelfde te doen en vaak met veel succes! Gaande de weg door doen leert men meer dan je denkt.

Iedereen kan meehelpen in het ArcheoLAB.
Daarnaast werken elke maandag studenten Oude geschiedenis van de Universiteit van Utrecht onder leiding van dr. Floris van den Eijnde hard aan de inventarisatie van de mediterrane/Griekse collectie van het Universiteitsmuseum. Een mooi project die een hele andere kant van de archeologie laat zien, namelijk de archeologie van Klassieke Oudheid! Zo gaan prachtig versierde stukken door de handen van de studenten waarbij ze onderzoeken wat het precies voor object is geweest. 

Studenten en Floris van den Eijnde aan het werk in het ArcheoLAB.
Regelmatig komen ook mensen/kinderen langs met mooie vondsten waarvan we mogen achterhalen wat het geweest kan zijn. Vaak varieert het van pijpenkoppen tot scherven die opgegraven zijn in de achtertuin tot metaalvondsten die door een zoeker op een akker gevonden zijn. Ook komen met grote regelmaat de gesteentes en fossielen langs die van enkele duizenden jaren tot miljoenen jaren oud zijn. Die zijn natuurlijk minstens zo interessant en vertellen op hun beurt en ander verhaal over de geschiedenis van onze aarde.

De trotse vinder van een Neohobilites - dat is een punt van een pijlinktvis uit het Krijt.
Nu zijn we alweer in de maand maart beland en valt er genoeg te doen in het ArcheoLAB. Het Romeinse aardewerk is voor nu afgerond en zal speciaal tijdens de Romeinenweek (30 april tot 8 mei) nog een keer terugkomen. Vanaf deze week gaan we in het ArcheoLAB aan de gang met het materiaal uit de Nieuwe Tijd uit Utrecht Leeuwesteyn (daterend van 1500 tot heden), dit zijn grote bakken met scherven waarvan we alles weer gaan restaureren naar hun oorspronkelijk vorm. Mocht je nu helemaal enthousiast worden van dit verhaal, kom dan vooral een keer langs in de ArcheoHotspot Utrecht, iedereen is welkom.

De Klassieke Oudheid in het ArcheoLAB - een Griekse Kylix, late 6e eeuw v. Chr.

 



vrijdag 12 februari 2016

ArcheoHotspots: de eerste twee weken als stagiair

Hallo Allemaal!

 

Ik zal me even voorstellen. Ik ben Nicolien Middag, tweede jaars student Cultureel Erfgoed van de Reinwardt Academie. Voordat ik aan mijn studie bij de Reinwardt Academie begon, heb ik ook nog twee jaar Archeologie gestudeerd in Deventer.

Ik ben samen met Jaap Smulders de komende vier maanden stagiair bij ArcheoHotspot, met Marloes van der Sommen als onze begeleidster. Tijdens mijn stageperiode zal ik me bezighouden met programmering, communicatie en pr van ArcheoHotspots landelijk.

 

Mijn eerste twee weken stage kan ik alleen maar vergelijken met het meegenomen worden door een regenboogkleurige wervelwind. Het was afwisselend, druk, veelzijdig en geweldig.

In de eerste week alleen al konden we de opening van de ArcheoHotspot in Utrecht en de opening van het DWDD pop-up museum in het Allard Pierson bijwonen. Dat is twee keer in één week champagne drinken en netwerken, buiten werkuren natuurlijk.

Want dat is niet wat deze stage inhoudt, het houdt ook in dat je, je veel moet gaan inlezen in een organisatie die al anderhalf jaar bestaat en hun doel, het verbreden van het archeologisch erfgoed.

 

In mijn geval sluit ArcheoHotspots aan bij mijn eigen ervaringen in de archeologie. Het is een prachtig vak, maar het is erg belangrijk dat het publiek ook weet wat archeologie inhoudt en waarom het zo belangrijk is. Als voormalig archeologie student ben ik zelf vaak tegen de muur aangelopen dat mensen gewoon niet begrijpen waarom je helemaal blij wordt van ‘scherfjes uit de grond.’

Toch ben ik er van overtuigd dat bijna iedereen wel een beetje archeoloog in zich heeft zitten. 

 

Even een anekdote om mijn statement uit te leggen: Ik kan me nog de eerste keer herinneren dat ik mijn moeder meenam naar de ArcheoHotspots in Amsterdam. Ze had al zo vaak mijn verhalen, over wat in haar optiek potjes en scherfjes zijn, moeten aanhoren dat ze nu toch maar meeging om het in het echt te zien. We waren nog maar net in het ArcheoLab of ze stond al bij de tafel vol met Faience/Majolica aardewerk en terwijl ik met één van de vrijwilligers aan het praten was, had zij al een heel Faience bord in elkaar gezet. Ik stond met open mond te kijken, hoe mijn moeder zichzelf helemaal verloor in het reconstrueren van de ene schotel na de ander.

 

In mijn eerste twee weken van stage, heb ik dat moment dat mensen de archeoloog in zichzelf ontdekken nog veel vaker mogen aanschouwen. Bij de opening van ArcheoHotspots Utrecht stond de jongste vrijwilliger, Cleo (8 jaar), te kijken naar de tafel vol scherven zoals de meeste kinderen van haar leeftijd zouden kijken naar speelgoed in de winkel. Bij Amsterdam ben ik al een paar keer in gesprek gegaan met de vrijwilligers, die dan enthousiast vertellen over hun ervaringen in de Archeologie.

En het zijn juist deze verhalen, dit enthousiasme waaraan ik denk als ik achter het bureau zit en probeer een programmering in elkaar te zetten, want ik maak het niet voor mezelf of voor Marloes, maar voor het publiek in de hoop nog veel meer mensen hun innerlijke archeoloog te laten ontdekken.

Even voorstellen...

Hallo iedereen, mijn naam is Jaap. Ik ben tweedejaars student op de Reinwardt Academie. Ik loop nu sinds 25 januari stage bij de ArcheoHotspots. Op mijn opleiding leer ik breed de skills die je nodig hebt in het erfgoed veld. Maar mijn stage zal anders zijn, mijn focus van de stage ligt vooral op vrijwilligersmanagement en coördinatie. Dit is een vak apart en ben ik redelijk onbekend in. Maar dat veranderen meteen in de eerste week, samen met Marloes bezocht ik een intervisie en workshop vrijwilligers begeleiden van de Vrijwilligers Centrale Amsterdam. Deze stage biedt mij niet alleen leuk en leerzaam werk, het biedt ook leuke evenementen. Zo had ik meteen de eerste week de kans om bij de opening van de nieuwe locatie in Utrecht te zijn en bij de Opening van het pop-up museum. Ik ben zeer enthousiast over mijn stage en kijk met veel plezier uit naar de komende vier maanden.